Cách đây mấy tuần trước, bạn tôi trong nhóm phàn nàn khi đi học văn bằng 2 ở buổi tối bên trường Nhân văn là ngồi kế bên một bạn nữ nói rằng “Học mấy ngành Khoa học xã hội này không biết ứng dụng làm gì, thấy thật rảnh khi đi học”. Vì thế mới có cái post trước. Nhưng trong suốt hơn chục bình luận, chỉ có một bình luận là nêu ra được ví dụ là lấy lý thuyết KHXH ứng dụng vào đời sống cá nhân người đó. Ngoài ra, mọi người thường nói rất chung chung những cái rất vi mô, nghe càng trừu tượng và khó hiểu hơn. Bài viết sau đây chủ yếu hướng đến các bạn học sinh và sinh viên đang học ngành Khoa học xã hội (chủ yếu Nhân loại học, Xã hội học, Tâm lý học) để xem khi nhắc đến “lý thuyết” có phải hay bị nhiều người ca cẩm là “lý thuyết toàn là màu xám”, “lý thuyết suông” hay thực sự áp dụng được vào đời sống không nhé :))
Nhà nhân loại học người Anh là Elizabeth Bott (1957) đã từng có nghiên cứu kinh điển về mạng lưới xã hội của các gia đình tại Anh. Sau khi nghiên cứu bà thấy rằng các mối quan hệ xã hội của các thành viên trong gia đình được liên kết với nhau, cả trong và ngoài gia đình. Ví dụ, nếu một người chồng và người vợ có nhiều bạn bè giống nhau và giao lưu với nhau, thì mạng xã hội của họ có tính kết nối cao. Nếu họ có những nhóm bạn riêng biệt và giao tiếp xã hội một cách độc lập, thì mạng lưới của họ sẽ ít kết nối hơn. Bott phát hiện ra rằng những khía cạnh này của mạng xã hội—mật độ và sự kết nối—có tác động đáng kể đến cách phân chia vai trò trong gia đình. Trong các gia đình có vai trò vợ chồng tách biệt, các mạng lưới thường ít dày đặc hơn và ít kết nối hơn. Ngược lại, những gia đình có vai trò vợ chồng tích hợp có xu hướng có mạng lưới kết nối dày đặc hơn.
Tôi có đứa em bạn là Dung. Trong bữa cơm của kulavietnam, nó được mời đến và phàn nàn với tôi là nó càng ngày ít tin tưởng bạn trai của nó, dù đã quen nhau hơn 1 năm. Khi hỏi vì sao Dung càng ngày càng ít tin tưởng bạn trai. Em ấy kể rằng vì “dù hai đứa ở chung với nhau, việc gặp nhau vẫn gặp nhưng cảm giác sự gặp nhau đó không còn thân mật cả về chất lượng, lẫn số lượng”. Tôi đặt một giả thuyết rằng vấn đề của Dung càng xa cách bạn trai, thiếu đi tin tưởng là do mạng lưới xã hội của hai người. Thế là tôi chỉ Dung làm một bài kiểm tra nhỏ giữa em ấy và bạn trai em ấy để kiểm định giả thuyết đó coi đúng không.
Dung và bạn trai em ấy tên là Hùng có một buổi họp “gia đình”. Dung và Hùng cùng nhau sẽ viết tên 5 người mà Dung và Hùng thường gặp trong 3 tháng vừa qua. Kết quả cho thấy rằng, cả hai người chỉ có gặp chung một người bạn. Còn những cái tên còn lại của cả hai bên thì không có quen biết hay gặp gỡ gì. Khi được hỏi ra thì thấy Hùng thường hay cùng nhóm người bạn thân (4 người còn lại) hay đi nhậu và cà phê, vì thế Hùng thường khó mà từ chối lời mời. Còn riêng Dung thì cũng hay gặp các mối quan hệ bạn bè của cô ấy (4 người còn lại) trong lĩnh vực công việc. Điều này cho thấy mạng lưới xã hội của họ rất riêng biệt với nhau, mỗi người đều phải “chăm lo” các mạng lưới xã hội riêng của họ vì thế thời gian dành cho nhau để thật sự kết nối mạng lưới xã hội của hai người với nhau rất thấp. Điều này dẫn đến việc phân công lao động của hai người khá tách biệt, vì Dung thường làm việc nhà (rửa chén, giặt, phơi đồ), rất hiếm khi Hùng phụ giúp.
Tôi nghe như vậy, thì có thể đưa ra giải pháp là:
Dung và Hùng nên giảm thời gian cho các mối quan hệ riêng biệt với nhau, tìm những người bạn bè chung và dành nhiều thời gian để cùng nhau gắn kết với nhau và bạn bè chung nhiều hơn. Để xem mối quan hệ của hai người có thể cải thiện lên không.
Lưu ý lý thuyết Elizabeth Bott có thể không hoàn toàn đúng mọi cá nhân hay trường hợp. Đúng ra, nếu áp dụng đúng quy trình của một nghiên cứu xã hội thực thụ phải tính điểm liên kết của mạng lưới, nhưng Dung không phải người làm nghiên cứu. nhưng các bước cơ bản này cũng có thể cho em ấy xem xét tình trạng mối quan hệ của mình.
Thực tế, tất cả lý thuyết khoa học xã hội đều ứng dụng được vào đời sống thường ngày của cá nhân. Thậm chí, đóng góp ở mức độ vĩ mô về mặt chính sách cho cả cộng đồng rộng lớn. Quan trọng ta có hiểu để ứng dụng vào không, hay là chỉ dừng lại việc “đọc” và “học” thôi.