Bài viết này chia sẻ ý tưởng của các thành viên chúng tôi trong suốt 10 năm tiếp cận Đà Lạt. Mỗi phân đoạn là một ý tưởng.
Đối với chúng tôi Đà Lạt không có gì là lạ. Chúng tôi vẫn còn nhớ ngồi trên Lang Biang và uống rượu với những người bạn K’ho từ 20h đến sáng sớm không ngủ và chạy xe vào thành phố. Nhưng đó là chuyện cách đây 10 năm về trước. Khi mà trồng rau lồng kính và bê tông hóa chưa nở rộ ở Đà Lạt.
Trong suốt 10 năm nay, chúng tôi di chuyển liên tục đến Đà Lạt với khoảng thời từ 1 tuần đến 1 tháng để thăm những người bạn bản địa ở đây. Nhìn Đà Lạt càng ngày càng thay đổi theo một hướng du lịch không bền vững. Sự thật, chúng tôi rất e ngại nếu việc này tiếp tục tái diễn và không dừng ngay lại. Ngày 29-06-2023 đã gây sạt lở nghiêm trọng và làm 2 người chết tại Đà Lạt. Đó là dấu hiệu đầu tiên của sự cảnh báo về biến đổi môi trường bất ổn của việc xây dựng tràn lan tại Đà Lạt [1].
Luận điểm của chúng tôi cho rằng nhiều người đến du lịch ở Đà Lạt không phải để ở khách sạn to lớn và đẹp, không phải chỉ để thưởng thức món ăn đường phố Đà Lạt. Cái quan trọng, khách du lịch đến Đà Lạt để mua cái gọi là khí quyển Đà Lạt. Chính bầu không khí từng - đã - trong lành và se lạnh nhưng không quá rét mướt là điều kéo mọi người tới đây nghỉ dưỡng. Những cơ quan ban ngành liên quan đến Du lịch và xây dựng ở Đà Lạt phải nhìn rõ vấn đề thứ hàng hóa du lịch mà Đà Lạt bán cho khách du lịch không phải là địa điểm bê tông hóa bằng khách sạn, nhà nghỉ mà là bầu không khí. Chính chúng ta phải giữ vững bầu không khí đó. Cái đặc biệt của món hàng hóa này không ai sở hữu, không ai bán được và người ta chỉ mua bằng việc bỏ công sức ra để bảo vệ môi trường ở Đà Lạt. Chính khí quyển của Đà Lạt là trọng tâm của mạng lưới kết nối đến các dịch vụ từ nơi ở, món ăn, hàng quán đi kèm, nếu khí quyển này bị phá vỡ sẽ làm cho các dịch vụ trong mạng lưới này gãy đổ theo.
Năm 2016, chúng tôi ở hơn 1 tuần tại một ngọn đồi ở Đà Lạt xây dựng lồng kính trồng rau. Nơi chúng tôi ở, những người lao động được thuê phần lớn là người Khmer ở Tây Nam Bộ di cư lên hoặc những người bản địa Tây Nguyên đến để làm, gồm cả người Việt ở các tỉnh khác. Họ bị giữ giấy tờ tùy thân, làm việc trên 8 tiếng/ngày, lương của họ bị giữ. Chúng tôi không rõ hiện tại còn xảy ra vấn đề này nữa không. Nhưng có thể một góc tranh nhỏ về lao động tại lồng kính trồng rau ở Đà Lạt.
Cách đây vài năm trước, chúng tôi từng thấy một quảng cáo du lịch về Đà Lạt là đi du lịch Đà Lạt về đêm để ngắm ánh sáng từ nhà kính trồng rau. Chúng ta có thể google từ khóa “du lịch lồng kính đà lạt” có thể thấy. Khách du lịch có thể bị cuốn hút bởi thứ ánh sáng vào đêm cùng với tấm ảnh để đăng lên mạng xã hội. Nhưng đằng sau lớp ánh sáng ấy là cả một hệ thống thảm thực vật ở Đà Lạt đang chết dần chết mòn. Điều đáng lo ngại là việc ô nhiễm ánh sáng từ lồng kính trồng rau này đang giết dần nhóm sinh vật như là loài côn trùng tự nhiên góp phần bảo vệ thảm thực vật ở Đà Lạt. Hiện nay, nhà kính trồng rau đã chiếm 1/2 Đà Lạt. Đà Lạt đã không còn vẻ thơ mộng nữa mà khắp nơi toàn lồng kính như đang ngắm nhìn lồng chim giả tạo. Nhiều nhà khoa học về môi trường đã cảnh báo rằng lồng kính trồng rau gây biến đổi khí hậu khôn lường đối với cảnh quan và môi trường của Đà Lạt [2]. Nhưng vì lợi nhuận cùng với sự ám ảnh của cái gọi là “nông nghiệp công nghệ cao” thì việc phát triển lồng kính này càng ngày tăng thêm.
Năm 2021, việc UBND Đà Lạt “cố gắng” làm mọi cách để “dọn đường” cho viêc xây khách sạn xung quanh Dinh Tỉnh Trưởng là biểu hiện của quá trình bê tông hóa cao độ mà chưa thấy điểm dừng của tầm nhìn phát triển của Đà Lạt [3]. Những lợi nhuận liên quan bất động sản chỉ là lợi nhuận ngắn hạn. Trong khi con người sống ở môi trường đó cả nhiều thế hệ và tác động rất lớn. Đà Lạt đã có dấu hiệu ngập lụt trong thời gian gần đây mà ngày xưa không hề có. Sạt lở đã bắt đầu xảy ra. Những bạn yêu và mến Đà Lạt thử nghĩ xem thật sự chúng ta đến Đà Lạt vì gì? Vì bầu khí quyển mà mẹ thiên nhiên đã tặng cho Đà Lạt. Chúng ta hưởng thụ và lấy đi, đến lúc chúng ta phải trả lại bằng cách ngăn chặn việc bê tông hóa, lồng kính hóa. Đừng để Đà Lạt trở thành lồng chim và đầy ánh sáng giả tạo.