Dịch từ trang web của khoa Nhân loại học - Đại học Copenhagen
Oscar Salemink (1958-2023)
Chúng tôi vô cùng thương tiếc khi phải nói lời tạm biệt và bày tỏ lòng biết ơn đối với đồng nghiệp quý báu của chúng tôi là Giáo sư Oscar Salemink đã qua đời vào ngày 23 tháng 9 năm 2023.
Ông bắt đầu nghiên cứu dân tộc học ở Tây Nguyên của Việt Nam hơn ba mươi năm trước từ năm 1990 , Oscar tiếp tục để phát triển một hình thức nhân loại học riêng biệt luôn nhấn mạnh vào việc định vị hiện tại của dân tộc học đặt nó trong các quá trình lịch sử có cội rễ sâu xa. Hình thức kết nối giữa dân tộc học và lịch sử đầy cẩn trọng này có thể được thấy trong phần lớn tác phẩm của ông, trong đó tập trung vào tập trung nghiên cứu thực nghiệm về quá trình thuộc địa hóa , Kitô giáo hóa , định cư hóa , tái nghi lễ hóa , di sản hóa và nhiều khía cạnh khác ở Việt Nam và vươn xa hơn nữa.
Phương pháp tiếp cận lịch sử của ông đối với các chủ đề nhân loại học đã được phát triển trong các tập sách được biên soạn ‘Colonial Ethnographies’ (Lịch sử và Dân tộc học 8: 1-352) và Colonial Subjects: Essays on the Practical History of Anthropology (viết chung với Peter Pels), và đã được hoàn thiện hoàn toàn trong tác phẩm riêng của ông The Ethnography of Vietnam’s Central Highlanders: a Historical Contextualization, 1850–1990. Ông đã đóng góp thêm cho nhân loại học đại cương trong cuốn sách A World of Insecurity: Anthropological Perspectives on Human Security (cùng với Thomas Hylland Eriksen & Ellen Bal), và gần đây nhất trong Managing Sacralities: Competing and Converging Claims of Religious Heritage (cùng với Ernst van den Hemel và Irene Stengs) và Global Art in Local Art Worlds: Changing Hierarchies of Value (cùng với Amélia Siegel Corrêa, Jens Sejrup & Vibe Nielsen). Các nhà nghiên cứu làm việc về Việt Nam và Đông Nam Á nói chung đã hưởng lợi từ cuốn sách Routledge Handbook of Religions in Asia (cùng với Bryan S. Turner) và Scholarship and Engagement in Mainland Southeast Asia.
Bên cạnh những đóng góp quan trọng cho nhân loại học nói chung và dân tộc học Việt Nam và Đông Nam Á nói riêng, Oscar đã hợp tác chặt chẽ với các học giả ở Việt Nam để đóng góp lâu dài cho sự phát triển của nhân học như một ngành học ở đất nước này trong suốt sự nghiệp của mình. Ông đã làm điều này với tư cách là cán bộ khoa học của Quỹ Ford (1996-2001) chịu trách nhiệm phân bổ kinh phí cho nghiên cứu nhân văn và sau đó là học giả và cố vấn tại Vrije Universiteit Amsterdam và (từ năm 2011) với tư cách là giáo sư tại trường này. Khoa Nhân loại học là nơi ông được tuyển dụng vào Sáng kiến Động lực Châu Á của Đại học Copenhagen. Nỗ lực không ngừng nghỉ của ông trong việc kết hợp sự quan tâm trí tuệ với niềm đam mê tham gia xã hội đã để lại tác động lâu dài đến sự phát triển của nhân loại học nói riêng và khoa học xã hội nói chung ở Việt Nam.
Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Quang Ngọc, Nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Việt Nam và Khoa học Phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội, người từng làm việc với Oscar vào đầu những năm 1990, nhớ lại: “Oscar Salemink muốn mang kiến thức, tình cảm và trách nhiệm đưa khoa học xã hội và nhân văn của Việt Nam hòa nhập với xu thế phát triển của thế giới lúc bấy giờ”. Tương tự như vậy, nhìn lại nhiều năm công tác của Oscar ở Tây Nguyên, Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Văn Huy (nguyên Giám đốc Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam) cho biết rằng “những hiểu biết sâu sắc về đa dạng văn hóa dân tộc… tôi tin rằng những đóng góp của Oscar cho nhân loại học Việt Nam là rất lớn và cũng chính điều này cũng đã góp phần vào lịch sử Việt Nam, một phần của lịch sử văn hóa Việt Nam”.
Oscar Salemink đã hướng dẫn nhiều nghiên cứu sinh ở Việt Nam và các trường đại học khác nhau trên thế giới, bao gồm nhiều lĩnh vực đa dạng bao gồm nghi lễ, giới tính, tình dục, di sản, v.v. Ông là một người cố vấn đầy cảm hứng và dễ tiếp cận, một người hướng dẫn nghiêm khắc nhưng cực kỳ kiên nhẫn và hào phóng. Ông đã dành nhiều thời gian và những hiểu biết sâu sắc về trí tuệ cho các nghiên cứu sinh tiến sĩ của mình để cải thiện công việc của họ và ngay chính ở ông, họ tìm thấy sự tin tưởng, lòng tốt và sự đồng cảm để vượt qua những thử thách khó khăn trong cuộc sống. Oscar cũng là một người thầy được yêu mến, người thường xuyên nhận được những đánh giá rạng rỡ từ sinh viên trong các lớp học sôi nổi mà ông dạy, gần đây nhất là vào mùa thu năm 2022 khi sinh viên nhận xét: “Oscar là một giáo sư tuyệt vời và nói chung là một trong những giảng viên giỏi nhất mà tôi từng được học” và “Tôi thực sự thích các bài giảng của Oscar, đặc biệt là khi thầy ấy chia sẻ kinh nghiệm thực địa trước đây của mình, điều đó thật truyền cảm hứng”.
Tất cả chúng ta sẽ vô cùng nhớ Oscar, khiếu hài hước, sự tò mò không ngừng của anh ấy về thế giới chúng ta đang sống và cam kết không ngừng nghỉ của anh ấy trong việc hướng tới một thế giới công bằng hơn trong khi nhận thức sâu sắc về những đặc quyền mà các học giả làm việc với nhiều nguồn lực hơn sẽ luôn có. Cảm ơn Oscar.
Tri ân Oscar Salemink
Vào ngày 15 tháng 9 năm 2023, một sự kiện kết hợp đã được tổ chức để kỷ niệm những đóng góp của Oscar Salemink cho nhân loại học ở Việt Nam và hơn thế nữa với sự góp mặt của các đồng nghiệp và cộng tác viên trong toàn bộ sự nghiệp của ông. Bằng phong thái sắc bén đặc trưng của mình, Oscar đã chia sẻ những phản tư về một số hướng quan trọng mà ông nhận thấy trong lĩnh vực nhân loại học tại buổi kết thúc của sự kiện.
—
Link ở bình luận là bộ phim của các nhà khoa học Việt Nam nói chung và nhà nhân loại học/dân tộc học Việt Nam nói riêng tri ân Giáo sư Oscar Salemink