[NHỮNG SAI LẦM KHI SINH VIÊN THIẾT KẾ BẢNG HỎI KHẢO SÁT ĐỂ NGHIÊN CỨU ĐỐI TƯỢNG THUỘC NHÓM THIỂU SỐ (LGBTQIA+, KHIẾM KHUYẾT, DÂN TỘC THIỂU SỐ…)]
Thời gian vừa qua, chúng tôi nhận được tin nhắn của một số bạn sinh viên hỏi về việc xây dựng bảng hỏi dành cho việc khảo sát các đối tượng thuộc nhóm thiểu số (LGBTQIA+, khiếm khuyết, dân tộc thiểu số…).
Sau đây là một số lỗi cơ bản mà chúng tôi thấy rằng nó có thể gây ảnh hưởng rất nghiêm trọng về mặt dữ liệu cho nghiên cứu của sinh viên. Nếu không được khắc phục, những lỗi này sẽ dẫn đến kết quả nghiên cứu không có giá trị và ý nghĩa. Do đó, sinh viên cần lưu ý tránh những lỗi trên trong quá trình thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.
I. HIỂU NHẦM VỀ THANG ĐO KHOẢNG
Xét trường hợp sau đây:
Trong 12 tháng vừa qua, bạn đã thấy nội dung nào sau đây xuất hiện trên mạng xã hội và Internet? Nếu có từng thấy, mức độ thường xuyên thế nào?
Thông tin, câu chuyện không đúng sự thật, bịa đặt về người khiếm khuyết:
- Có, thường xuyên thấy
- Có, thỉnh thoảng thấy
- Không thấy bao giờ, chưa từng thấy
4-Không biết, không rõ
Khi xây dựng câu hỏi cho bảng khảo sát nghĩa là ta đang đo lường hành vi. Vì thế phải thiết kế câu hỏi sao để có thể đo lường được ra kết quả là con số cụ thể. Trường hợp nêu trên sử dụng thang đo khoảng nhưng không nắm bắt được bản chất của vấn đề.
Khi các bạn xây dựng thang đo nên dựa vào thang đo của các nghiên cứu trước đây đã từng được công bố và kiểm định. Có nhiều bạn sinh viên chỉ quan sát hiện tượng rồi tự xây dựng thang đo, sau đó đưa vào sử dụng luôn. Các bạn tự xây dựng thang đo nhưng chưa bao giờ thử nghiệm thang đo có thể dẫn đến việc thang đo của bạn rơi vào định kiến. Việc phân khoảng phải luôn đảm bảo mức độ bao phủ của câu trả lời, thường là tần suất trong một khoảng thời gian ví dụ như 0-4, 1-5, 1-10… Trong khi đó, “thường xuyên” và “thỉnh thoảng” là từ ngữ rất mơ hồ và không thể lượng hóa được. Đối với bạn Nguyễn Văn A thì “thường xuyên” nghĩa là thấy 10-20 lần nhưng đối với bạn Nguyễn Thị C thì “thường xuyên” nghĩa là thấy 5-7 lần, điều này cũng tương tự cho “thỉnh thoảng”. Các lựa chọn phải tránh định hướng. Trong trường hợp trên, có thể thấy dù chọn đáp án nào đi nữa (Có hoặc Không) cũng đang ngầm định là mạng xã hội và Internet luôn xuất hiện những thông tin không đúng sự thật, bịa đặt về người khiếm khuyết. Điều này có thể ép người trả lời phải đưa ra quyết định theo một hướng nào đó mà thực ra họ lại không chắc chắn.
Chúng tôi nghĩ rằng để đo lường sự xuất hiện của những tin tức giả, mang tính thù địch trên các trang mạng xã hội nhắm vào nhóm thiểu số thì nên sử dụng những phương pháp và công cụ khác. Không nên thiết kế thang đo sự xuất hiện tin tức giả này để cho người thuộc nhóm thiểu số trả lời. Điều này cho thấy rằng chúng ta chưa nắm rõ được thuật toán của các trang mạng xã hội. Có thể tham khảo phương pháp sau đây của Cole-Lewis và cộng sự (2015) khi nghiên cứu về thảo luận thuốc lá điện tử tại Twitter. Liệt kê các từ khóa liên quan đến vấn đề nghiên cứu để tìm kiếm sơ bộ trên Twitter. [1] Sau đó, loại bỏ các từ khóa không liên quan để tinh chỉnh tìm kiếm. Bổ sung thêm các từ khóa dựa trên các nghiên cứu đã công bố trước đó. Kiểm tra, đánh giá hiệu quả tìm kiếm thông qua tần suất, bảng tương quan, biểu đồ cột,… Kết nối với API của Twitter trong việc truy cập vào tìm kiếm nâng cao từ khóa để truy xuất bộ lọc như ngày tháng, hashtag, tài khoản người dùng, v.v… [2] Có thể sử dụng công cụ CrowdTangle do Facebook phát triển để theo dõi và phân tích sự lan truyền của các bài viết trên Facebook. (dù công cụ này đang bị Facebook hạn chế). [3], [4]
II. ĐO LƯỜNG HÀNH VI CỦA NHÓM THIỂU SỐ
Xét trường hợp sau đây:
Bản thân bạn cảm nhận như thế nào khi thấy các bài đăng như vậy? (có thể chọn hơn một)
- Cảm thấy tổn thương, bị xúc phạm
- Cảm thấy giá trị của bản thân bị giảm đi, mất đi sự tự hào, tự tin vào giá trị của bản thân
- Sợ hãi
- Tức giận
5- Tôi không quan tâm, không để tâm đến những bài đăng đó
Chúng tôi đã nói ở trên khi thiết kế thang đo phải nhằm mục đích lượng hóa để có thể phân tích sâu để đo lường được. Trường hợp ở trên là thang đo chỉ dừng ở mức độ là thang đo danh nghĩa. Nhưng việc “cảm nhận” khi thấy bài đăng thì không thể sử dụng thang đo danh nghĩa được, vì sẽ không thể thu thập và đánh giá được “cảm nhận” của nhóm thiểu số khi đọc tin giả, hay tin bài viết mà họ cảm thấy mang tính thù địch. Mặt khác, từ ngữ trong lựa chọn như là “sợ hãi” và “tức giận” rất là chung chung và mơ hồ, chưa lượng hóa được mức độ để đo lường.
Chúng tôi đề xuất có thể dựa vào thang đo Elizabeth A. McConnell cùng cộng sự (2017) [5] trong nghiên cứu về sức khỏe tâm thần của giới trẻ LGBTQIA+ khi trải nghiệm Facebook. Thang đo của họ dựa trên nghiên cứu của Ybarra và Mitchell (2004).
Câu này chúng tôi đề xuất thiết kế lại như sau:
Bạn đã bao nhiêu lần cảm thấy lo lắng hoặc bị đe dọa sau khi đọc những bài viết mà bạn cho là mang tính kỳ thị trên mạng xã hội vì bạn là LGBTQIA+?
Các tùy chọn phản hồi nằm trong khoảng từ 0 ( không bao giờ ) đến 3 (hơn 10 lần)
III. NHÂN KHẨU HỌC CHO NHÓM LGBTQIA+
Xét trường hợp sau đây:
Bạn nhận mình là? (chọn tất cả các phương án thích hợp)
- đồng tính nữ (lesbian)
- đồng tính nam (gay)
- song tính nữ (bisexual nữ)
- song tính nam (bisexual nam)
- chuyển giới nữ (trans woman)
- chuyển giới nam (trans man)
- đa dạng giới (bao gồm non-binary, genderqueer, gender-fluid)
- liên giới tính (intersex)
- dị tính (heterosexual)
10-khác (ghi rõ).
Trường hợp nêu trên là ví dụ kinh điển khi lấy nhân khẩu học của nhóm LGBTQIA+. Việc lấy nhân khẩu học theo kiểu truyền thống này đang ngầm một giả định là bản dạng giới và xu hướng tính dục là cố định, riêng biệt và không thay đổi. Trong khi cuộc sống của người LGBTQIA+ thường xuyên thay đổi và có nhiều khía cạnh. Để khắc phục điều đó, Bonnie Ruberg và Spencer Ruelos (2020) [6] đã đề xuất cách tiếp cận mang tính đa dạng và bao quát hơn đối với dữ liệu nhân khẩu học:
1-Giới tính của bạn là gì? (Chọn tất cả các phương án thích hợp)
Các phương án trả lời: nam, phi nhị nguyên, nữ, khác (vui lòng nêu rõ).
2- Bạn có xác định mình là người chuyển giới không?
Các phương án trả lời: có, không, từ chối (nêu rõ).
3-Xu hướng tính dục của bạn là gì? (Chọn tất cả các phương án thích hợp)
Các phương án trả lời: vô tính, song tính/toàn tính, đồng tính nam, dị tính/thẳng, đồng tính nữ, queer, khác (vui lòng nêu rõ)
4-Trước 18 tuổi, bạn xác định xu hướng tính dục của mình như thế nào? (Chọn tất cả các phương án thích hợp)
Các phương án trả lời: vô tính, song tính/toàn tính, đồng tính nam, dị tính/thẳng, đồng tính nữ, queer, khác (vui lòng nêu rõ).
Đây là chia sẻ từ kinh nghiệm nghiên cứu của chúng tôi. Chắc chắn vẫn còn nhiều thiếu sót, chúng tôi mong muốn có thể nhận được sự góp ý từ mọi người hoặc những chia sẻ về các bảng khảo sát tốt và chưa tốt để mọi người cùng phân tích và học hỏi lẫn nhau.
Tài liệu tham khảo:
[1] Cole-Lewis, H., Pugatch, J., Sanders, A., Varghese, A., Posada, S., Yun, C., … & Augustson, E. (2015). Social listening: a content analysis of e-cigarette discussions on Twitter. Journal of medical Internet research, 17(10), e243.
[2] Ballestar, M. T., Cuerdo-Mir, M., & Freire-Rubio, M. T. (2020). The concept of sustainability on social media: A social listening approach. Sustainability, 12(5), 2122.
[3] How German News Outlet DPA Uses CrowdTangle to Spot Misinformation. Truy cập: help./crowdtangle./com
[4] Meta reportedly plans to shut down CrowdTangle, its tool that tracks popular social media posts. Truy cập: theverge./com
[5] McConnell, E. A., Clifford, A., Korpak, A. K., Phillips II, G., & Birkett, M. (2017). Identity, victimization, and support: Facebook experiences and mental health among LGBTQ youth. Computers in Human Behavior, 76, 237-244.
[6] Ruberg, B., & Ruelos, S. (2020). Data for queer lives: How LGBTQ gender and sexuality identities challenge norms of demographics. Big Data & Society, 7(1), 2053951720933286.