[GIA TRƯỞNG MỚI LO ĐƯỢC CHO EM: CHUYỂN DỊCH Ý NGHĨA VAI TRÒ GIỚI TRONG BỐI CẢNH HIỆN NAY]
Sài Gòn vào một đêm đã xoa dịu đi cái nóng. Chúng tôi gặp cô bạn tại quán cà phê. Cô ấy tên là Khánh Vy* tâm sự với chúng tôi về câu chuyện vợ chồng của cô ấy. Cô bạn của chúng tôi năm nay 29 tuổi, có gốc từ Bắc Trung bộ, người chồng hơn vợ 3 tuổi, sống ở Sài Gòn nhưng gốc Bắc. Từ Tết đến giờ, chồng cô ấy không có việc làm, chủ yếu là ở nhà. Điều này làm Khánh Vy bị căng thẳng, sự căng thẳng của cô ấy không phải là việc người chồng thất nghiệp mà là dù ở nhà thì người chồng vẫn không phụ cô ấy việc nhà. Sau khi làm, cô ấy vẫn phải chăm lo việc nhà cho chồng và cho đứa con năm tuổi của cả hai. Nhà nhân loại học Philip Taylor khi nghiên cứu ở miền Nam Việt Nam đã đưa ra nhận định rằng trong văn hóa Việt Nam phụ nữ gần như là lao động chính trong gia đình, đàn ông thường phụ thuộc vào lao động là nữ.
Mặt khác, hai người đã có một đứa con, nhưng chồng của Khánh Vy cứ rủ rỉ vào tai cô ấy là có một đứa con nữa với câu nói là “thêm một đứa nữa để năm nay “săn rồng””. Dịp Quốc tế phụ nữ vừa rồi, chồng Khánh Vy tặng quà cho cô ấy và đăng lên facebook với dòng trạng thái là “Rủ vợ săn rồng nhưng vợ không chịu”. Cô ấy tâm sự với chúng tôi rằng “Tao biết là tao mà đẻ đứa nữa thì chủ yếu là tao lo và tao sẽ khổ, nên tao quyết tâm không nghe chồng”. Chúng tôi biết rằng Khánh Vy có thể “quyết tâm”, nhưng hơn cả một năm nay thì chồng cô ấy luôn nhắc đi nhắc lại việc thêm một đứa nữa vào tai cô ấy. Cô ấy tỏ ra rất khó chịu và mệt nhọc. Nó như dạng bạo lực ngôn từ bủa vây cô ấy hằng ngày sau ngày đi làm mệt nhọc. Văn hóa Việt Nam có câu “Con cái là của trời cho”, nó thể hiện một ý niệm là việc sinh con là một việc thuận theo tự nhiên do ý trời sắp đặt. Năm nay năm Giáp Thìn với diễn ngôn báo chí là việc nhiều gia đình cố đẻ trong năm nay “săn rồng”, khi người chồng của cô ấy dùng từ “săn rồng”, có thể thấy việc sinh nở đã chuyển dịch ý nghĩa không còn là việc tự nhiên thuận vợ thuận chồng, mà trở thành một nỗ lực để chạy đua đạt được mục đích và niềm tin hoàn thành nhiệm vụ “săn rồng” vì đứa trẻ sinh vào năm rồng sẽ được nhiều tài lộc, may mắn. Vô tình việc “săn rồng” này đang có khả năng trở thành áp lực cho nhiều phụ nữ phải hoàn thành việc sinh nở đúng hẹn trong năm nay để gia đình có được cái “lộc” của đứa con trong năm Giáp Thìn.
Một cô bạn khác của chúng tôi đang sống chung với bạn trai. Cô ấy tên là Hoàng Bích* là dân miền Nam, hiện nay 31 tuổi và người bạn trai cô ấy sống chung là đẻ ở Tây Nam bộ bằng tuổi. Cô ấy làm về tài chính vì thế thu nhập rất cao. Cô ấy cũng nói với chúng tôi rằng là “Tao thấy thằng bồ tao không kiếm tiền bằng tao”. Đúng vậy, người yêu cô ấy chỉ là một nhân viên văn phòng bình thường, thu nhập không bằng cô được. Nhưng việc Hoàng Bích đồng ý sống chung với người yêu cô ấy là lý do sự chăm sóc của người bạn trai đối với cô ấy. Cô bạn của chúng tôi bị sang chấn với biến cố gia đình từ bé, lúc nào cũng tìm kiếm một người để quan tâm và chăm sóc cô ấy. Bích chia sẻ với chúng tôi “Dù nó không giỏi kiếm tiền, nhưng tao vẫn muốn ở với nó, dù người ngoài nhìn vào chê nó thế này thế kia, nhưng nó rất quan tâm đến đời sống tinh thần tao.” Cô ấy kể rằng gần như hoàn toàn việc nhà từ nấu cơm, lau dọn, giặt đồ đều anh bạn trai làm hết. Bích đi làm về chỉ nghỉ ngơi, còn được người bạn trai xoa bóp. Người bạn trai trở thành một điểm tựa tinh thần rất lớn với Bích giúp cô ấy xoa đi mệt nhọc và căng thẳng sau một ngày làm việc.
Câu chuyện của Hoàng Bích có thể thấy rằng vai trò giới thay đổi trong bối cảnh hiện nay. Người đàn ông thường được gán cho là “trụ cột gia đình” trong việc phải đi kiếm tiền và nuôi gia đình, người vợ chủ yếu là lo việc nhà và chăm sóc chồng con. Nhưng đã có chuyển dịch phân công lao động trong mối quan hệ giữa Bích và người ban trai của cô ấy. Người bạn trai chủ yếu đảm đương việc nhà, còn riêng Bích là người sẽ lo về mặt tiền bạc để trang trai chi phí gia đình. Về mặt khía cạnh tâm lý, có thể thấy câu chuyện của Hoàng Bích thì người bạn trai đã làm chuyển đổi ý nghĩa của “trụ cột gia đình” không cần phải lo việc kiếm tiền mà là “trụ cột tinh thần” cho người phụ nữ. Đây có thể là điều rất đáng để chúng ta xem xét lại các mối quan hệ về giới mang tính vô hình như là nâng đờ và hỗ trợ tinh thần của cả hai giới cho nhau.
Trong khi đó, câu chuyện của Khánh Vy cũng tương tự, cô ấy là nguồn thu nhập chính trong gia đình nhưng chồng cô ấy lại không chia sẻ với cô việc nhà, thậm chí còn muốn sinh thêm khi điều kiện kinh tế của gia đình không cho phép, tạo thành áp lực vô hình lên Khánh Vy. Qua câu chuyện này có thể thấy rằng việc nhà là một công việc không lương, nó có thể trở thành gánh nặng vô hình lên người phụ nữ, nhất là họ phải đi làm kiếm tiền còn gánh việc chăm sóc, việc nhà. Trong một xã hội mà con người còn phải bán sức lao động để kiếm tiền thì họ không được giải phóng, mà họ còn dễ bị tròng vào cổ công việc chăm sóc không được trả lương. Vì thế, hướng đến chuyển dịch ý nghĩa mới về phân công lao động chưa chắc đã giải phóng phụ nữ khỏi công việc nhà, nhưng giúp chúng ta suy nghĩ lại công việc nhà hiện nay để tìm ra các giải pháp khá dĩ hơn.
(*) Tên đã được thay đổi nhằm bảo đảm danh tính của chủ thể.
#kulalamnham