Đại dịch Ebola hoành hành dữ dội ở vùng rừng núi Guinea từ tháng 5 đến tháng 12/2014. Hàng trăm bệnh nhân đã tử vong trong các trung tâm điều trị Ebola trên toàn quốc, trong đó có CTE Guéckédou do tổ chức Bác sĩ Không biên giới (BSKBG) điều hành. Đối với các gia đình nạn nhân, nỗi đau mất người thân còn nặng nề hơn gấp bội khi thi hài của họ không được mai táng theo đúng tập tục truyền thống.
Người ta quan niệm rằng, nếu một người chết không được chôn cất đàng hoàng thì linh hồn họ sẽ không thể siêu thoát mà trở thành hồn ma bất hảo, quấy nhiễu người sống. Các nghi lễ tang ma vô cùng quan trọng và phức tạp, tùy thuộc vào giai cấp, giới tính, độ tuổi, tôn giáo của người quá cố.
Đối với những người theo tín ngưỡng truyền thống như đa số người Kissi và Toma, người chết phải được an táng ngay trong ngôi làng của họ. Chỉ có khách qua đường hoặc những kẻ “chết xấu” như bị sét đánh, chết vì bệnh phong… mới bị chôn ở ngoài làng. Trang phục tang lễ, vị trí và hướng của ngôi mộ đều phải tuân theo quy định nghiêm ngặt.
Điều đặc biệt là gia đình phải đặt một thanh sắt gọi là “guinze” hay “cilinde” ở cạnh mộ, để khi cần thiết, họ có thể mang theo nó về quê nhà, tượng trưng cho việc đưa linh hồn người chết trở về cố hương. Ba ngày sau khi chôn cất, người ta sẽ cúng tế lợn, gà, dê… lên nấm mồ. Một viên đá từ mộ sẽ được đem về đặt trên bàn thờ gia tiên để linh hồn người quá cố trở thành thần linh phù hộ cho con cháu. Nếu nghi lễ không được thực hiện chu đáo, vong hồn sẽ trở về quấy phá, gây tang tóc cho gia đình.
Những người theo Islam giáo thì phải quấn thi hài bằng vải trắng và chôn quay hướng về phía đông. Người Công giáo có thể cắm thánh giá trên mộ. Dù theo đạo nào, họ cũng cúng bái tưởng niệm người chết sau 7 ngày, 40 ngày hoặc 1 năm, tùy theo điều kiện hoàn cảnh.
Thế nhưng, tất cả những tập tục thiêng liêng ấy đã không còn được tuân thủ khi đại dịch Ebola ập đến CTE Guéckédou. Vì lo sợ lây nhiễm, các thi thể đều phải được chôn cất vội vã trong vòng 24 giờ. Nhân viên y tế BSKBG phun thuốc khử trùng lên người đã khuất, cho vào bao tải rồi đem chôn chung trong hố chôn tập thể ngoài rìa thành phố. Ngôi mộ không bia đá, hướng nằm ngẫu nhiên, thậm chí người nhà còn không được cho biết vị trí để thắp nén hương tưởng nhớ.
Phía trung tâm điều trị Ebola và Hội Chữ thập đỏ Guinea đưa ra lý do họ không còn lựa chọn nào khác trong tình huống khẩn cấp, khan hiếm nhân lực và không gian. Nhiều cán bộ y tế và thiết chế địa phương cũng bày tỏ sự đồng tình, vì quá sợ hãi dịch bệnh lây lan. Nhưng chính sự vô cảm của họ đã vô tình làm tổn thương nặng nề tâm linh và tình cảm của những người dân xấu số đã mất đi người thân yêu.
Đến nay đại dịch đã qua đi, nhưng những hậu quả tâm linh vẫn còn đó. Những rạn nứt vẫn còn tồn tại giữa người dân châu Phi và các thiết chế y tế và sức khoẻ nơi đây. Đó không chỉ là vấn đề hỗ trợ kinh tế hay y tế, mà quan trọng hơn cả là thái độ cảm thông, chia sẻ và tôn trọng những giá trị tâm linh không thể định lượng của con người.
Khám Phá Sức Mạnh Của Sự Đồng Cảm Qua Bộ Phim Nhân Loại Học “Sống Sót”
Bạn đã sẵn sàng cho một hành trình xúc động đến tận cùng nỗi đau của nhân loại và khám phá sức mạnh của hy vọng chưa? Tháng 5 này, hãy cùng Kulavietnam thắp lên ngọn lửa đồng cảm và thấu hiểu với bộ phim nhân loại học “Sống Sót” đầy nhân văn về cuộc khủng hoảng Ebola tồi tệ nhất lịch sử tại Tây Phi. Hãy tưởng tượng bạn là một người dân Tây Phi bình thường, đang phải đối mặt với một đại dịch chết chóc, khi mà hệ thống y tế yếu kém, niềm tin lung lay và mâu thuẫn văn hóa với các tổ chức cứu trợ càng khiến tình hình thêm tồi tệ. Liệu bạn sẽ làm gì để bảo vệ gia đình, người thân và chính mình?
“Sống Sót” sẽ đưa bạn sống trong chính bi kịch éo le đó, qua những thước phim chân thực và xúc động của các nhà làm phim địa phương. Bộ phim sẽ mang bạn đến gần hơn với cuộc sống, nỗi niềm của những con người xa lạ nhưng đầy dũng cảm ấy. Từ đó, bạn sẽ thấu hiểu hơn nỗi đau mà họ từng trải, sự hy sinh mà các nhân viên y tế phải chịu đựng, và cả những nỗ lực cứu trợ đầy tình người giữa tâm dịch.
Chiếu phim Sống Sót tại Bình Thạnh, Tp.HCM: 24/05, 25/05, 26/05. Vào lúc 19:30-21:30
Đăng ký inbox cú pháp: xem phim nhân loại học Tp.HCM