Bạn có biết người Tonga, một dân tộc Polynesia ở Thái Bình Dương, đã phát triển một mô hình độc đáo để hỗ trợ những thành viên trong cộng đồng gặp phải vấn đề sức khỏe tâm thần? Mô hình này mang tên ūloa, dựa trên phương pháp đánh cá truyền thống bao gồm sự tham gia của tất cả mọi người trong làng.
Trong ūloa, cả cộng đồng cùng nhau di chuyển một cách nhịp nhàng và cân đối, hướng về phía giỏ đựng cá. Tương tự, mô hình chăm sóc sức khỏe tâm thần này cũng nhấn mạnh vào sự hài hòa, cân bằng (napanapangamālie), làm việc cùng nhau (ngāue fakataha), và vai trò quan trọng của người sử dụng dịch vụ (toutai) trong việc đưa ra quyết định.
Nghiên cứu về hiệu quả của ūloa đã được thực hiện qua ba giai đoạn. Đầu tiên là tham vấn ý kiến từ cộng đồng Tonga và các nhà cung cấp dịch vụ sức khỏe tâm thần. Tiếp theo, mô hình được điều chỉnh dựa trên kết quả của giai đoạn một. Cuối cùng, phương pháp này được thử nghiệm trong các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần tại một hội đồng y tế ở Auckland, New Zealand.
Điều này cho thấy cách tiếp cận y học thông thường có thể bỏ qua các yếu tố văn hóa trong quan niệm của người Tonga về bệnh tâm thần. Việc chỉ tập trung vào ‘thuốc men’ mà thiếu đi khía cạnh tâm linh trong kế hoạch chăm sóc sẽ không đáp ứng được nhu cầu của cộng đồng này.
Ūloa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu và kết hợp quan điểm của người Tonga cùng với quan điểm y học hiện đại. Nó đòi hỏi sự nhạy cảm văn hóa từ các chuyên gia y tế, cũng như sự sẵn sàng chia sẻ quyền lực và hợp tác chặt chẽ với người sử dụng dịch vụ, gia đình và những người chữa bệnh truyền thống.
Mô hình ūloa tạo ra một ‘mạng lưới an toàn’, nơi tất cả mọi người cùng chung tay hỗ trợ cá nhân đang gặp khó khăn. Giống như trong đánh cá, vai trò lãnh đạo của người sử dụng dịch vụ (toutai) có thể thay đổi trong quá trình phục hồi - đôi khi họ cần sự hỗ trợ để tìm lại phương hướng, nhưng cuối cùng, mục tiêu là giúp họ tái lập quyền kiểm soát cuộc sống của chính mình.
Đây là một bước đột phá so với cách tiếp cận y tế truyền thống vốn có xu hướng ‘bác sĩ biết tất cả’. Ūloa thừa nhận rằng sự phục hồi đòi hỏi thời gian và nỗ lực từ nhiều phía, đồng thời tôn trọng vai trò trung tâm của người sử dụng dịch vụ trong hành trình này.
Mô hình ūloa không chỉ mang lại lợi ích cho cá nhân mà còn cho cả cộng đồng. Nó giúp giảm bớt sự kỳ thị, tăng cường sự chấp nhận và hỗ trợ cho những người đang vật lộn với vấn đề sức khỏe tâm thần. Thông qua việc hợp tác chặt chẽ với các thầy lang truyền thống, ūloa cũng tạo điều kiện cho sự kết hợp hài hòa giữa phương pháp chữa bệnh hiện đại và truyền thống.
Bộ phim nhân loại học “Người chữa lành và Bác sĩ Tâm thần” là một nỗ lực đáng trân trọng để khám phá sâu hơn về sự giao thoa này. Bộ phim cho thấy giá trị của việc cân bằng giữa y học bản địa và y học tây phương, đồng thời đặt ra câu hỏi làm thế nào để y học hiện đại nhạy cảm hơn với các yếu tố văn hóa trong chữa bệnh. Đây hứa hẹn sẽ là nguồn tài nguyên quý giá để thúc đẩy “cầu nối văn hóa” trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần.
“Người chữa lành và Bác sĩ Tâm thần” cũng gợi ý cần có sự kết hợp giữa quan điểm và phương pháp điều trị truyền thống của các thầy lang với hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần hiện đại phương Tây. Đây sẽ là hướng đi giúp người bệnh tiếp cận được liệu pháp phù hợp về mặt văn hóa mà vẫn đảm bảo tính hiệu quả trong kiểm soát triệu chứng.
Tóm lại, ūloa đại diện cho một cách tiếp cận đầy hứa hẹn trong việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho người Tonga nói riêng và các cộng đồng Thái Bình Dương nói chung. Bằng cách đặt người sử dụng dịch vụ vào trung tâm và kết hợp sự hợp tác của cả cộng đồng, mô hình này hướng tới việc mang lại sự chăm sóc toàn diện, nhạy cảm về văn hóa và hiệu quả hơn. Ūloa cho thấy tầm quan trọng của việc lắng nghe, tôn trọng và học hỏi từ trí tuệ bản địa trong việc đối phó với những thách thức sức khỏe tâm thần trong thế giới ngày nay. Nó thúc giục chúng ta suy ngẫm sâu sắc hơn về mối tương quan mật thiết giữa sức khỏe tâm thần với văn hóa và xã hội. Trong thế giới đa dạng của chúng ta, một tâm thần học mang tính bản địa, đa diện và linh hoạt hơn là điều tất yếu.
Bộ phim được chiếu Hà Nội từ ngày 23/06, 24/06, 25/06. Từ 19:30-21:30 tại Trần Hưng Đạo, Hoàn Kiếm, Hà Nội.
Đăng ký tại Hà Nội inbox fanpage cú pháp: Xem phim Nhân loại học Hà Nội