Khi kết quả tốt nghiệp lớp 10 được công bố, nhiều bạn trẻ đã rất buồn vì không thể đậu trường công. Buồn hơn là khi gia đình không phải khá giả mà phải học trường ngoài công lập thì cha mẹ gánh thế nào?
Cuộc thi THPT vừa kết thúc, kết quả trong vài hôm nữa sẽ biết. Nhưng không đậu vào Đại học có phải chăng con đường chúng ta đã kết thúc?
Văn hoá Việt Nam là một định mệnh. Người Việt có câu “Một người làm quan, cả họ được nhờ”. Nó phản ánh một cái tư duy sùng bái địa vị quan lại và bằng cấp cố hữu trong tâm trí người Việt. Chúng tôi nghĩ rằng cái tư duy này trong thời đại kinh tế thị trường nó chẳng hề giảm bớt mà nó biến thể thành nhiều thể loại khác nhau. Phụ huynh mong muốn con mình đỗ vào trường chuyên lớp chọn, người trẻ tuổi phải chạy đua với tấm bằng IELTS từ khi còn học sinh cấp 3 (thậm chí sẽ trẻ hoá tới cấp 2).
Một người trẻ trước 25 tuổi thành công được định nghĩa là gì? Đó là một diễn cảnh mặc áo vest và hồ sơ ghi là tham gia các cuộc thi từ Liên hợp quốc và tranh biện. Chỉ đơn giản hơn là thủ khoa hay đoạt một giải thưởng từ Học sinh giỏi cấp nào đó. Người ấy được những người nhỏ tuổi hơn tung hô. Thành công chính là có thể đi ra nước ngoài du học và không phải ở trong nước. Đó chính là cách định nghĩa của những người trẻ “thành công” về mặt giáo dục.
Câu hỏi đặt ra những người thất bại được nhắc đến thế nào? Chẳng ai nhắc đến người thất bại cả. Khi kulavietnam trò chuyện với một thành viên của VCIL Community ở Huế, bạn ấy nói “Thế hệ sinh năm 2k của bọn mình, chỉ cần nhắc đến việc trượt cấp 3 và học trường nghề, hai chữ “trường nghề” trong tâm trí bọn mình là nơi dành cho những kẻ học dốt, thất bại, không có tương lai”. Đây không chỉ thế hệ 2k mà thế hệ nào của Việt Nam phần lớn đều thấy như vậy.
Nhưng chúng tôi lại nghĩ khác, chúng tôi lại nghĩ các bạn bị thi trượt không phải là “thất bại” mà đây là “nghệ thuật” riêng của các bạn khi các bạn lựa chọn một con đường khác không phải theo con đường chính thống mà xã hội đang vận hành. Văn hoá Việt Nam tạo ra một cái thang đo về thời gian tuổi tác. Chúng ta bị áp đặt vào cái thang đo thời gian tuổi tác đó: 18 tuổi học Đại học, 22 tuổi đi làm, 25 tuổi kết hôn, 30 tuổi sự nghiệp ổn định có nhà và xe.
Những người trẻ chán chường hệ thống Đại học, không muốn học Đại học. Nhưng họ cũng không tìm ra nơi nào rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp của mình thích ứng với thị trường lao động. Trong khi đó trường trung cấp nghề hiện nay rẻ hơn Đại học rất nhiều lần. Khi mà Đại học mỗi năm tăng học phí, hiện giờ, học phí Đại học rất cao đã vượt quá thu nhập trung bình của một người ở đô thị. Vậy tại sao chúng ta với điều kiện kinh tế không cho phép lại cứ phải đâm đầu vào Đại học? Trong khi trường nghề chi phí chỉ vỏn vẹn chưa vượt quá 1tr/tháng, thậm chí có những trường trung cấp nghề hiện nay chỉ 500.000 - 800.000/tháng. Đại học thời gian học quá dài là 4 năm, bạn sau khi ra trường chưa chắc đã kiếm được việc đúng chuyên ngành vì tính cạnh tranh cao. Ngược lại, trung cấp nghề thời gian đào tạo chỉ 1,5 - 2 năm. Cơ hội việc làm lại luôn rộng mở. Tính ra, chi phí cơ hội về trung cấp nghề rất rẻ và tiện lợi. Đáp ứng cho việc tuổi trẻ chúng ta không bị phí hoài và tối ưu được thời gian, nguồn lực trong việc kiếm tiền.
Nhưng tại sao tỷ lệ học trường nghề vẫn thấp và có dấu hiệu giảm theo từng năm? Như đã nói ở trên, văn hoá là một định mệnh. Tư duy sùng bái bằng cấp với việc nghĩ rằng học Đại học không chỉ kiếm việc mà còn kiếm vị thế xã hội ở Việt Nam. Nhưng thật tiếc rằng xã hội Việt Nam đang vận hành theo một mô hình kinh tế thị trường khốc liệt. Khi mà người không có bằng cấp chỉ cần thắng trong cuộc chơi bất động sản có thể cho con học trường Đại học quốc tế, đồng thời, họ có thể tạo nên tiếng nói và chỗ đứng cho mình trong xã hội. Còn những người có bằng cấp Đại học nếu không thể vươn lên thành người có nhiều tiền thì chẳng có vị thế gì trong xã hội. Một xã hội dùng tiền làm thang đo mọi thứ. Vì thế, người học trường nghề không phải là kẻ thất bại, bạn đang được trao cơ hội trong tay hơn nhiều người khác. Thời gian đào tạo ngắn là bạn có thể nắm bắt được kinh nghiệm của “đời” khi là người bước ra đời sớm hơn và trải nghiệm nhiều hơn. Cộng với kỹ năng nghề tốt được trau dồi thực tế lâu hơn, may mắn nếu bạn là một người chịu học hỏi tư duy tài chính thì bạn không sợ gì không kiếm được thu nhập xứng đáng cả.
Điều này nó cũng giúp Đại học không phải là nơi vào để tìm kiếm việc, mà nó phải trở lại tinh thần theo kiểu Đại học Humboldt - nơi mà đào luyện tri thức hàn lâm hơn là đào tạo ra chỉ biết kiếm một nghề cho phù hợp với thang đo thời gian của văn hoá Việt Nam.
#lamnhamdemkhuya