NHÀ NHÂN LOẠI HỌC LÀ NGƯỜI BA PHẢI? KHÁCH QUAN VÀ TRUNG LẬP: SỰ NHẦM LẪN KHÁI NIỆM (KỲ 2)
Trong nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, khái niệm “khách quan” và “trung lập” thường được nhắc đến như những phẩm chất cốt lõi và tiêu chuẩn bắt buộc. Tuy nhiên, không ít người vẫn hiểu sai và đánh đồng hai khái niệm này. Sự nhầm lẫn có thể dẫn đến những kết luận sai lệch, làm sai lạc bản chất vấn đề.
Trước hết, cần hiểu rằng tính khách quan không đồng nghĩa với trung lập về mặt giá trị. Khách quan có nghĩa là mô tả, ghi chép hay phản ánh sự việc một cách trung thực, dựa trên các dữ kiện có thật, không bị chi phối bởi cảm tính hay quan điểm cá nhân. Trong khi đó, trung lập lại ám chỉ thái độ không thiên vị, không ủng hộ bên nào. Nói cách khác, một nhà nghiên cứu hay học giả hoàn toàn có thể giữ được tính khách quan trong quá trình làm việc mà vẫn bày tỏ quan điểm, lập trường rõ ràng của mình trước vấn đề nghiên cứu.
Lấy ví dụ, khi nghiên cứu về nạn bạo hành gia đình, một nhà nhân loại học có thể thu thập thông tin, dữ liệu một cách khách quan, trung thực về tình trạng bạo lực, số liệu thống kê, hậu quả của vấn nạn này. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là người này phải giữ thái độ trung lập, không bày tỏ cảm xúc bản thân trước những hành vi bạo hành.
Claire Sterk là một nhà nhân loại học người Hà Lan đã nghiên cứu lao động tình dục nữ và người tiêm chích ma túy chủ yếu trong các cộng đồng người Mỹ gốc Phi ở New York và Newark, New Jersey. Sterk là một người bạn và cố vấn đáng tin cậy đối với nhiều phụ nữ mà cô làm việc cùng. Trong một khoảng thời gian hai tháng vào cuối những năm 1980, cô đã tham dự đám tang của bảy phụ nữ mà cô biết đã chết vì AIDS. Cô cảm thấy rằng “mọi nhà nghiên cứu đều bị ảnh hưởng bởi công việc mà họ làm. Không ai có thể trung lập và không tham gia; ngay cả khi là người ngoài, nhà nghiên cứu vẫn là một phần của cộng đồng.
Laurie Krieger là một phụ nữ Mỹ làm việc thực địa ở Cairo. Nhà nhân loại học này đã nghiên cứu việc trừng phạt thể xác đối với phụ nữ. Cô nhận thấy rằng việc đánh vợ ít bạo lực hơn cô tưởng và hành động đó vẫn khiến cô buồn nôn. Phản ứng của cô đã mang lại rất nhiều thông tin từ những phụ nữ mới là nạn nhân của cơn thịnh nộ từ chồng họ. “Tôi nhận ra,” cô nói, “rằng cái nhìn thiên vị của một phụ nữ Mỹ và một nhà nhân loại học được đào tạo không phải lúc nào cũng bất lợi, miễn là tôi nhận thức được và có thể kiểm soát sự biểu hiện của sự thiên vị của mình”
Nhà nhân loại học Barbara Meyerhoff từng làm việc ở Mexico khi còn là sinh viên. Sau này, vào đầu những năm 1970, khi bà quan tâm đến vấn đề sắc tộc và tuổi già, bà quyết định nghiên cứu những người Chicanos lớn tuổi. Những người bà tiếp cận liên tục từ chối bà, hỏi bà rằng “Tại sao lại làm việc với chúng tôi? Tại sao bà không nghiên cứu những người của bà?“. Meyerhoff là người Do Thái. Bà chưa bao giờ nghĩ đến việc nghiên cứu chính những người của mình, nhưng bà đã bắt đầu một nghiên cứu về những người Do Thái cao tuổi nghèo đang nhận trợ cấp xã hội. Bà đã rất đau đáu về những gì mình đang làm, và như bà kể lại, bà không bao giờ giải quyết được liệu đó là công việc nhân học hay một hành trình cá nhân. Nhiều người mà bà nghiên cứu là những người sống sót sau thảm họa Holocaust. “Vậy làm sao ai đó có thể nhìn nhận họ một cách vô tư? Làm sao tôi có thể cảm thấy điều gì khác ngoài sự kính sợ và trân trọng trước sự hiện diện đơn thuần của họ? … Vì sự trung lập là không thể và sự lý tưởng hóa là không mong muốn, tôi quyết định phấn đấu vì sự cân bằng”
Không có câu trả lời cuối cùng cho việc liệu nghiên cứu văn hóa của chính mình là tốt hay xấu. Rất nhiều người đã làm điều đó, và rất nhiều người đã viết về cảm giác khi làm điều đó. Mặt tích cực là bạn sẽ biết ngôn ngữ và ít có khả năng bị sốc văn hóa hơn. Mặt tiêu cực là sẽ khó nhận ra các khuôn mẫu văn hóa mà bạn trải nghiệm hàng ngày hơn và bạn có thể coi nhiều thứ là hiển nhiên mà một người ngoài sẽ nhận ra ngay lập tức.
Nếu bạn định nghiên cứu văn hóa của chính mình, hãy bắt đầu bằng cách đọc trải nghiệm của những người khác đã làm điều đó để biết mình sẽ phải đối mặt với điều gì trên thực địa.
Trích dẫn từ Bernard, H. R. (2017). Research methods in anthropology: Qualitative and quantitative approaches. Rowman & Littlefield. Trang 295-297
Phương pháp điền dã không còn chỉ là công cụ riêng của nhân loại học mà ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực khác. Các nhà giáo dục sử dụng nó để hiểu sâu hơn về môi trường học tập và nhu cầu của học sinh. Nghệ sĩ tìm kiếm chất liệu sáng tạo từ văn hóa địa phương. Nhà làm phim tài liệu áp dụng kỹ thuật này để ghi lại cuộc sống thực một cách chân thực nhất. Ngay cả những nhà nghiên cứu trong lĩnh vực tự nhiên cũng sử dụng phương pháp này để quan sát và tìm hiểu về môi trường sống của động vật hoang dã.
Bộ phim nhân loại học “MỘT NĂM ĐIỀN DÔ không chỉ hữu ích cho các nhà nhân loại học, mà còn mang lại giá trị to lớn cho bất kỳ ai quan tâm đến việc hiểu sâu về một cộng đồng hoặc văn hóa. Dù bạn là sinh viên, nhà báo, nhà hoạt động xã hội, hay chỉ đơn giản là một người tò mò về thế giới xung quanh, bộ phim sẽ cung cấp những hiểu biết quý giá về cách tiếp cận và tìm hiểu các nhóm văn hóa khác.
Bộ phim theo chân nhà nhân loại học trẻ trong hành trình một năm nghiên cứu tại một làng chài ở Canada.
Bạn sẽ được chứng kiến quá trình nhà nhân loại học từ một người ngoài cuộc bị nghi ngờ là gián điệp, trở thành một thành viên được tin tưởng trong cộng đồng ngư dân. Những khó khăn, thử thách và khám phá thú vị trong công việc điền dã. Sự chuyển đổi cá nhân sâu sắc của nhà nghiên cứu khi hòa mình vào cuộc sống địa phương.
Đặc biệt, bộ phim sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về:
- Phương pháp quan sát tham dự - công cụ cốt lõi của nhân loại học văn hóa
- Giá trị của tri thức bản địa và nghiên cứu dài hạn
- Tác động của sự thay đổi bối cảnh đối với cộng đồng ngư dân
Đây là cơ hội hiếm có để bạn được trải nghiệm “từ trong ra ngoài” công việc của một nhà nhân loại học thực địa. Sau buổi chiếu phim, chúng tôi sẽ tổ chức phần thảo luận với sự tham gia của những người có kinh nghiệm điền dã. Đây là cơ hội để quý vị đặt câu hỏi và trao đổi sâu hơn về phương pháp nghiên cứu nhân loại học ứng dụng vào các mảng như nghệ thuật, báo chí, xã hội học, kinh tế học hay dự án cộng đồng.
Thời gian: 19:30-21:30 vào ngày 27, 28, 29 /09
Địa điểm: Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh
Đăng ký inbox cú pháp: XEM PHIM NHÂN LOẠI HỌC SÀI GÒN