[MOYAO : HÀNH TRÌNH KHÁM PHÁ PHƯƠNG PHÁP CHỮA BỆNH HUYỀN BÍ CỦA NGƯỜI BRU-VÂN KIỀU]
Trong câu chuyện mà GS. Vargyas Gábor chia sẻ về người Bru-Vân Kiều sắp tới, phần lớn bệnh tật và ốm đau được người Bru-Vân Kiều quan niệm là do các thần linh trừng phạt. Khi nói đến các vị thần trừng phạt gây ra ốm đau bệnh tật, việc mô tả bệnh lý và cảm giác đau sẽ không đủ để điều trị. Chúng ta cần một “moyao” (thầy cúng) để thực hiện “sêang” (chẩn đoán) và xác định “yĩang” (nguyên nhân) của bệnh.
Thầy cúng sử dụng nhiều phương pháp khác nhau: từ thảo dược (giống như dùng thuốc), xoa bóp (như vật lý trị liệu), đến việc “hút chất độc” (bók) ra khỏi cơ thể (có thể hiểu như một dạng detox), và rửa bằng “nước thiêng” (bỡq/savat). Nếu bệnh nhẹ, thầy cúng sẽ làm lễ hiến tế nhẹ nhàng và người bệnh trả công cho thầy cúng cũng như thần linh.
Việc chữa bệnh của thầy cúng kết hợp nhiều phương pháp bổ trợ cho nhau. Thầy cúng (moyao) được xem như bác sĩ trong cộng đồng, chẩn đoán (sêang) để xác định căn nguyên của bệnh, hút chất độc (bók) ra khỏi cơ thể, và rửa bằng nước thiêng (bỡq/savat) giống như liệu pháp tâm lý kết hợp thủy trị liệu.
Quy trình điều trị được chia thành hai lựa chọn tùy theo mức độ bệnh:
- Với bệnh nặng, họ thực hiện nghi lễ chữa trị ngay lập tức.
- Bệnh nhẹ hơn, họ cho phép “điều trị theo dõi”, bệnh nhân cam kết thực hiện nghi lễ sau khi khỏi bệnh.
Điều này cho thấy sự linh hoạt trong phác đồ điều trị, tương tự như cách chúng ta phân loại bệnh nhân trong y học hiện đại. Con người là một cơ thể phức tạp được cấu thành từ sinh học, địa lý, văn hóa , xã hội, tự nhiên. Người Bru – Vân Kiều, không có chuyên gia chữa bệnh nào chỉ làm việc đó để kiếm sống. Người chữa bệnh duy nhất là pháp sư hoặc thầy phù thủy, là những chuyên gia bán thời gian. Khi rảnh rỗi, họ cũng canh tác đất đai, đánh cá và săn bắn như mọi người khác.
Vai trò của thầy cúng không chỉ là người chữa bệnh mà còn là người hỗ trợ tinh thần, một khía cạnh mà y học hiện đại đang dần nhận ra tầm quan trọng. Họ không chỉ chữa “bệnh” mà còn chữa cả “tâm” - một nguyên tắc cốt lõi trong y học cổ truyền và đang được y học hiện đại tái khám phá.
Điều quan trọng nhất chúng ta có thể học được từ hệ thống này là cách tiếp cận toàn diện với sức khỏe con người: thể chất, tinh thần, văn hoá và xã hội. Đây chính là những giá trị mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang khuyến khích trong định nghĩa về sức khỏe tổng thể.
Cuối cùng, dù là y học hiện đại hay y học bản địa, đích đến cuối cùng vẫn là sức khỏe và hạnh phúc của con người. Việc tìm hiểu các phương pháp chữa bệnh truyền thống không chỉ giúp chúng ta hiểu thêm về văn hóa mà còn mở rộng tầm nhìn trong việc chăm sóc sức khỏe toàn diện. Chúng ta sẽ có những câu hỏi nào cho GS. Vargyas Gábor nhỉ? Mong là có thể gặp các bạn sinh viên Y vào hôm đó và sẽ có những cuộc hội thoại thú vị với GS. Vargyas Gábor. Kulavietnam luôn muốn lắng nghe góc nhìn đa dạng từ các bạn trong cuộc hôi thoại sắp đến này.
Thông tin của buổi nói chuyện phía dưới bình luận nhé các bạn.