[CHI.Ế.N TR’A’NH VÀ NHỮNG NỖI ĐAU TỒN ĐỌNG]
Một thế hệ sinh sau, đẻ muộn, chúng tôi không biết b.o.m rơi và lửa đ.ạ.n hình thù như thế nào. Chúng tôi chỉ nghe kể lại từ sóng vô tuyến, từ những câu truyện trong sách vở giảng đường, từ những người sống lên truyền hình đúng dịp kỷ niệm. Có lẽ thế hệ như chúng tôi được nghe nhiều nhất về ch.iế.n tra,nh từ những người cựu chiến binh đã hy sinh một phần xương m/á/u của mình trên tiền tuyến. Họ đã nếm trải trực tiếp đau thương, mất mát vào thời kỳ đấy. Di chứng của của năm tháng đó còn khắc sâu trong trí nhớ và thân xác của họ.
Cách đây mấy tháng trước, chúng tôi có dịp về miền Trung để tìm hiểu nhóm tộc người ở vùng núi nơi đây. Chúng tôi có dịp về quê của một trong những thành viên trong nhóm. Người o của bạn chúng tôi đang nằm đung đưa trên võng. Cái m/á/u nhân loại học nổi lên, chúng tôi lại bắt chuyện. Cơ thể con người như là sơ đồ câu chuyện mà ta không thể không tìm hiểu và thấu cảm với nó. Vết sẹo của người o lộ rõ khi o cười với chúng tôi. Buộc miệng hỏi vì sao có vết sẹo đó. O ngồi dậy, tự nhiên trong khóe mắt o có dòng nước rơm rớm. Mùi gió biển đẩy vào trong sân nhà…
Bầu trời hôm nay trong xanh, cơn gió biển lại thổi vào từ phía cửa biển. Cô bé 2 tuổi nắm tay một cậu bé chừng 6 tuổi, và người chị 8 tuổi đang ngồi trên thành tường của trường mầm non nhìn lũ trẽ khác thả diều. Người lớn đạp xe đạp đi qua, tiếng vọng gọi nhau í ới để chuẩn bị về làm bữa cơm chiều. Từ xa, tiếng la vọng lại, báo hiệu máy bay Mỹ đến. Chỉ trong tích tắc vài giây, những quả b.om đã rơi xuống nhanh, mọi người chạy tứ tán. Ba đứa trẻ vừa kịp chạy xuống hầm, nhưng sức công phá của b.om quá mạnh là hầm sụp.
O kể với chúng tôi, lúc đó chả biết gì, chả nhớ gì, sau mấy tuần thì tỉnh lại người cuốn đầy băng. Sau này lớn mới biết là bác sĩ hôm đó bảo không cứu được nữa vì lúc đó ruột lồi ra ngoài rồi. Không biết may mắn cỡ nào mà vẫn có thể hồi phục. Nhưng người anh và người chị của o đã không được may mắn vậy. Lúc đó chẳng còn nhớ quá nhiều vì mê man, đau đớn và một thời chiến tranh ở miền Trung, cơn đói lúc nào cũng quay quắt. O kể lúc đó chả biết gì, chỉ cần được ăn no là vui rồi.
Chúng tôi về đúng dịp ngày giỗ của hai bác và cô (anh chị của o), mọi người vào thắp nén nhang. Hương khói bay nhòa trong mắt mỗi người.
Chúng tôi thấy rằng câu chuyện chiế,n tra,nh trong ký ức của nhiều người đầy đau thương vậy. Thì những cuộ.c chiến tại Ukraine hay giữa P@.les.t.ine và I.s.r@el tại dãy G/@/z/@ thì sao?
Nếu so sánh tội ác ch.iế.n tr.a.nh của chính phủ Hoa Kỳ lên trẻ em và phụ nữ Việt Nam và của chính phủ I.s.ra.e’l lên trẻ em và phụ nữ P’a,le/s/tine thì có thật sự cân xứng? Chúng tôi khó mà trả lời được, nhưng tộ.i á.c rõ ràng đã gây ra và vẫn đang tiếp diễn. Gần 70% số người thi/ệt m/ạ/ng ở G/@/z/@ kể từ ngày 7 tháng 10 là phụ nữ và trẻ em. (số liệu từ Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo (OCHA) của Liên hợp quốc).
Nhà nhân loại học người là Pháp Didier Fassin giữ ghế Giáo sư về “Các vấn đề đạo đức và chính trị trong xã hội đương đại” tại Collège de France - một trong những thiết chế hàn lâm uy tín hàng đầu nước Pháp và thế giới. Ông đã lập luận rằng mối liên hệ giữa hai sự kiện lịch sử: cuộc tấn công của H/@/ma/s và một sự kiện ít được nhớ đến vào năm 1904, khi người Héréros ở châu Phi đã tấn công những người định cư Đức ở Namibia. Người Đức đã chiếm đoạt đất đai và biến người Héréros thành nô lệ. Đáp lại, người Héréros đã gi/ế/t c/h/ết khoảng 100 người Đức, và hành động này đã bị xem là một sự sỉ nhục đối với quân đội Đức, dẫn đến một cuộc trả đũa đẫm m/á/u đối với người Héréros . Fassin so sánh cuộc t/à/n s/át này, được coi là một dạng thử nghiệm cho thảm họa Holocaust, với những gì đang diễn ra ở G/@/z@. Ông cho rằng có những điểm tương đồng đáng lo ngại giữa việc người Đức thực hiện cuộc di/ệ/t c/h/ủn/g đầu tiên của thế kỷ 20 ở châu Phi và hành động của I/sr/a/el đối với dân thường P/@/lesti/ne, mà ông xem như là di/ệ/t c/h/ủn/g đầu tiên của thế kỷ 21.
Với sức vóc nhỏ bé của chúng ta. Chúng ta khó có thể xoay chuyển được vấn đề của cuộc ch.iế,n này. Nhưng chúng ta vẫn có thể hỗ trợ bằng việc The eSim story. Khi sim của bạn được hoạt động, việc kiểm tra lượng data tiêu thụ qua các ứng dụng theo dõi sim trở nên khả thi. Điều này tương tự như bạn đang ở Sài Gòn nhưng lại có một mối liên kết mạnh mẽ với một số phận ở G@/z/@. Qua công nghệ và số hóa, bạn có thể quan sát cuộc sống của người khác.
Nếu lượng data không giảm theo từng ngày, điều này có vẻ không bình thường. Và nếu điều này tiếp tục xảy ra trong nhiều ngày, rất có thể người mà bạn đang theo dõi có thể đã không thể kiểm soát tình hình được nữa.
Nếu bạn có đủ khả năng tài chính và quan tâm đủ lớn, bạn nên thử trải nghiệm này. Việc vượt qua những lo lắng hằng ngày và nhập cuộc vào số phận của nhân loại là một trải nghiệm độc đáo. Một cách trực diện và cụ thể, cảm nhận về d/iệ/t ch/ủ/n/g không còn là một sự kiện xa lạ, mà trở thành một phần của cuộc sống hàng ngày qua điện thoại của bạn - một kết nối mà chính bạn tạo ra.
Đối với chúng tôi, Nhân loại học không phải là một ngành học mà còn là một cách sống. Cách sống đó chính là việc thấu hiểu con người trong nhiều nền văn hóa. Mà lịch sử của ngành nhân loại học từ thời sư tổ Franz Boas là tranh đấu chống lại sự d/iệ/t c/hủ/ng của những người bản địa ở Mỹ và giờ đây là ở Tr/u/ng Đ/ô/n/g.