SỰ QUYẾN RŨ CỦA CÔNG NGHỆ CÂY TRỒNG BIẾN ĐỔI GEN
Mấy hôm trước ngồi trà dư tửu hậu với người bạn. Chúng tôi có trao đổi với nhau là suy nghĩ thế nào về hạn mặn của Đồng bằng sông Cửu Long. Bạn ấy rất lạc quan cho rằng sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật liên tục sẽ giúp tạo ra những giống cây lúa biến đổi gen chịu được hạn mặn.
Không chỉ riêng bạn tôi, mà hầu như từ mọi cấp công nghệ sinh học để lập trình lại các dạng sống có chung sức hấp dẫn cực kỳ hiện đại và quyến rũ của lĩnh vực công nghệ cao. Gần như niềm tin vào khoa học có thể chiến thắng mọi thứ. Đánh bại mọi vấn đề mà con người đang đối mặt phải, nhất là trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu toàn cầu.
Sáng nay, vô tình đọc được bài viết XanhShop.com nói về cây trồng biến đổi gen và lo sợ về việc nếu chỉ chăm chăm vào cây trồng biến đổi gen có thể làm mất đi sự đa dạng sinh học đối với các loại cây trồng khác.
Trong bối cảnh Việt Nam, người tiêu dùng vẫn còn chưa quan tâm nhiều đến sản phẩm của họ đang sử dụng có phải là sản phẩm từ cây trồng biến đổi gen. Bắt đầu từ 2015, Việt Nam đã bắt đầu trồng giống bắp biến đổi gen. Ba cây trồng biến đổi gen hiện có mặt tại Việt Nam là lúa, bắp và bông. Nhưng phần lớn sản phẩm nhập khẩu làm từ biến đổi gen thì nhập về Việt Nam rất là nhiều. Vấn đề nhãn mác về sản phẩm từ biến đổi gen cần phải được chú ý hơn. Về mặt tích cực, không thể phủ nhận được hiệu quả giống cây trồng biến đổi gen là tăng năng suất, giảm sâu bệnh, hạn chế phải dùng thuốc trừ sâu. Nhưng câu hỏi đặt ra độc canh có phải là giải pháp để thích ứng với biến đổi khí hậu? Hay là theo quan điểm của bạn chúng tôi là giải pháp tối ưu nhất cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long hiện nay?
Khi chỉ phụ thuộc trồng một vài giống được cải tiến gen, chúng ta có thể góp phần làm suy giảm sự đa dạng di truyền trong nông nghiệp. Đa dạng sinh học là “bảo hiểm” tự nhiên giúp hệ sinh thái thích nghi với các điều kiện thay đổi. Đồng bằng sông Cửu Long với hệ sinh thái phức tạp và đang thay đổi nhanh chóng do biến đổi khí hậu, liệu có thể dựa vào một vài giống cây “siêu” để đảm bảo sinh kế cho hàng triệu người? Hầu hết công nghệ biến đổi gen đều được phát triển bởi các tập đoàn đa quốc gia, tạo ra sự phụ thuộc về công nghệ và hạt giống. Thậm chí, có những tập đoàn độc quyền về hạt giống biến đổi gen và bán sản phẩm của họ ở nhiều nước châu Á như tập đoàn Monsanto của Mỹ, đây cũng là tập đoàn cung cấp thuốc trừ cỏ và chất độc màu da cam mà quân đội Mỹ từng sử dụng trong chiến tranh Việt Nam. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu, nhưng tác động dài hạn của sinh vật biến đổi gen đối với hệ sinh thái vẫn chưa được hiểu đầy đủ. Sự lây lan gen sang các loài hoang dã, tác động đến côn trùng thụ phấn, vi sinh vật đất… là những mối quan ngại chính đáng. Việc sử dụng rộng rãi cây trồng biến đổi gen kháng thuốc diệt cỏ có thể thúc đẩy sự phát triển của cỏ dại kháng thuốc, tương tự đối với sâu bệnh, tạo ra “siêu sâu bệnh” khó kiểm soát hơn trong tương lai.
Ngoài ra lịch sử từ xưa đến nay cách người nông dân sống chung với hạn mặn như thế nào nên cần sự can thiệp sâu bởi các nghiên cứu lịch sử, nhân loại học, xã hội học để có thể đưa ra phương pháp mang tính tri thức địa phương để thích ứng biến đổi khí hậu hiện nay.
Câu hỏi đặt ra không phải là có nên sử dụng công nghệ biến đổi gen hay không, mà là làm thế nào để sử dụng nó một cách khôn ngoan, như một công cụ trong bộ giải pháp đa dạng hơn cho nông nghiệp Việt Nam trước thách thức của biến đổi khí hậu. Đồng bằng sông Cửu Long không chỉ cần những giống lúa kháng mặn, mà còn cần một hệ thống sinh thái nông nghiệp đủ linh hoạt và đa dạng để thích ứng với những thay đổi không thể dự đoán trong tương lai.