TƯỞNG NHỚ JAMES C. SCOTT (1936-2024): NGỌN HẢI ĐĂNG CỦA NHÂN LOẠI HỌC ĐÔNG NAM Á ĐÃ VỤT TẮT
Ngày 19 tháng 7 năm 2024, thế giới học thuật nói chung và giới Nhân loại học nói riêng đã mất đi một ngôi sao sáng. James C. Scott, nhà nhân loại học lỗi lạc và là nguồn cảm hứng không ngừng cho các học giả Đông Nam Á, đã qua đời ở tuổi 88. Sự ra đi của ông để lại một khoảng trống lớn trong lĩnh vực nghiên cứu về quản trị quyền lực, nhân loại học và lịch sử khu vực châu Á.
Scott được biết đến với những công trình nghiên cứu đột phá về các xã hội ở vùng cao, đặc biệt là cuốn sách nổi tiếng “Zomia hay nghệ thuật không bị quản trị”. Ông đã mở ra những con đường mới cho việc hiểu về các cộng đồng ở vùng cao Đông Nam Á, những người đã chọn cách sống tránh xa sự kiểm soát của quyền lực trung tâm đồng bằng. Trong công trình này, Scott đã chứng minh rằng nông nghiệp du canh hay truyền thống truyền miệng không phải là những giai đoạn sơ khai của thế giới phát triển của chúng ta, mà là những lựa chọn thực sự mang những ý nghĩa hành động chiến thuật, mà các tộc người tự do và mạnh mẽ quyết tâm bảo vệ. Quan điểm này đã thách thức những giả định phổ biến về sự phát triển và tiến bộ, đồng thời tôn vinh sự đa dạng của các hình thức tổ chức xã hội.
Một trong những đóng góp quan trọng nhất của Scott cho Việt Nam học là công trình “The Moral Economy of the Peasant: Rebellion and Subsistence in Southeast Asia” (Nền kinh tế đạo nghĩa của nông dân: Nổi dậy và Sinh tồn ở Đông Nam Á). Cuốn sách này đã đưa nông dân Việt Nam vào trung tâm của cuộc tranh luận học thuật quốc tế. Scott đã phân tích sâu sắc về cách nông dân Việt Nam đối phó với những thách thức kinh tế và xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh của chế độ thực dân. Ông đã chỉ ra rằng những hành động được coi là “nổi loạn” của nông dân thời thực dân Pháp cai trị thực chất là những chiến lược sinh tồn dựa trên một hệ thống giá trị đạo đức phức tạp. Công trình này không chỉ làm thay đổi cách nhìn nhận về nông dân Việt Nam mà còn mở ra một hướng nghiên cứu mới về kinh tế chính trị học nông thôn trên toàn cầu.
James C. Scott rời khỏi cõi tạm là một mất mát mang tính hết sức cá nhân đối với chúng tôi, những người tìm hiểu về quản trị quyền lực từ trung tâm đồng bằng, nhân loại học, lịch sử, dân tộc học ở Việt Nam mà đã từng dựa vào la bàn của Scott tìm vào những lối mòn của Zomia mà bản đồ không còn tác dụng, để tìm những huyền sử truyền miệng tránh né chữ viết, và những cấu kết xã hội mà lý thuyết không thể xâm nhập.
Để tưởng nhớ Scott, một buổi lễ tri ân tổ chức qua Google Meet sẽ được tổ chức vào Chủ nhật, ngày 28 tháng 7, vào lúc 9:30 sáng. Những người tham gia được khuyến khích đọc sâu một tác phẩm của Scott, dịch một đoạn ngắn sang tiếng Việt, và chia sẻ trong buổi này. Đăng ký inbox page kulavietnam.
Sự ra đi của James C. Scott là một mất mát lớn, nhưng di sản của ông sẽ tiếp tục sống mãi thông qua công trình nghiên cứu và những người học trò mà ông đã truyền cảm hứng. Ông đã để lại cho chúng ta không chỉ là kiến thức, mà còn là một cách nhìn mới về thế giới, một cách tiếp cận độc đáo đối với việc nghiên cứu xã hội và con người.