NHÀ NHÂN LOẠI HỌC NHƯ NGƯỜI BA PHẢI? – KHÁCH QUAN TRONG ĐIỀN DÃ DÂN TỘC HỌC (KỲ 1)
Trong nghiên cứu khoa học, khách quan được hiểu là sự vô tư, trung thực trong quá trình thu thập và phân tích dữ liệu, không bị chi phối bởi các yếu tố chủ quan như cảm xúc, định kiến, hay lợi ích cá nhân. Các kết quả nghiên cứu cần phải dựa trên những tiêu chí có thể kiểm chứng và tái lập được, độc lập với người nghiên cứu. Tuy nhiên, việc đạt tới tính khách quan tuyệt đối hầu như là không thể, vì con người luôn chủ thể chứa đựng những giá trị và thành kiến nhất định. Vậy nên khách quan là một lý tưởng mà các nhà khoa học không ngừng hướng tới, thông qua các phương pháp luận và kỹ thuật nghiên cứu nghiêm ngặt.
“Nhà nhân loại học như người ba phải” - Đó là câu nói mà tôi đã từng nghe một sinh viên khoa học xã hội thốt lên, thể hiện sự hoài nghi về tính khách quan của phương pháp quan sát tham dự trong nhân loại học. Tuy nhiên, nhận định này bộc lộ một sự hiểu lầm tai hại về bản chất của nghiên cứu điền dã dân tộc học.
Trái ngược với quan niệm trên, quan sát tham dự thực ra lại chính là phương pháp giúp các nhà nhân loại học có thể nghiên cứu một cộng đồng văn hóa một cách toàn diện và khách quan nhất có thể. Nhờ việc sống và tham gia vào đời sống của những người mình nghiên cứu, các nhà điền dã có cơ hội thu thập mọi loại dữ liệu từ nhiều góc độ, bao gồm từ các cuộc phỏng vấn, bảng hỏi, cho tới những buổi lễ sinh, lễ cưới, hay thậm chí các cuộc nói chuyện với các tù nhân ở trại giam. Sự có mặt lâu dài của nhà nghiên cứu giúp tạo dựng sự tin tưởng, nhờ đó giảm đi tính phản ứng, tức xu hướng mọi người thay đổi hành vi vì biết mình đang bị nghiên cứu. Người dân sẽ dần coi nhà nghiên cứu như một người quen và sinh hoạt một cách tự nhiên.
Hơn nữa, sự tham gia vào cuộc sống của người dân còn giúp các nhà nhân loại học hiểu được ý nghĩa đích thực của những dữ liệu họ thu thập được, đây là điều rất dễ bị bỏ sót nếu chỉ dùng các công cụ định lượng. Edmund Leach đã chỉ ra sự sai lầm của Sarkar và Tambiah khi họ kết luận tình trạng suy tàn của một làng ở Sri Lanka chỉ dựa trên số liệu thống kê. Nguyên nhân là họ không hiểu tục ở rể và quy tắc chuyển giao đất đai bằng trải nghiệm thực tế. Rõ ràng có những vấn đề chỉ có thể tiếp cận thực sự bằng quan sát tham dự, như cách thức hoạt động của một tòa án địa phương chẳng hạn.
Tất nhiên, các nhà điền dã cũng phải luôn nỗ lực duy trì tính khách quan của mình trước những tình huống thử thách trong thực địa. Philippe Bourgois đã từng bị sốc và chán nản khi nghe các thông tin viên kể về những vụ hiếp dâm tập thể họ từng tham gia hồi trẻ. Laurie Krieger thấy kinh tởm mỗi lần chứng kiến một người phụ nữ bị chồng đánh đập. Giải pháp của họ là “tạm hoãn việc đánh giá chủ động” - vẫn giữ thái độ và cảm xúc thực của mình, nhưng tách chúng khỏi quá trình ghi chép để đảm bảo tính khách quan. Điều này lại càng khó khăn hơn khi nhà nghiên cứu có nhiều gắn bó với chính cộng đồng mình đang tìm hiểu. Barbara Meyerhoff thấy khó có thể nhìn nhận một cách vô tư những người Do Thái cao tuổi từng trải qua thảm họa Holocaust.
Dù khách quan tuyệt đối là điều không tưởng, thì quan sát tham dự vẫn là cách tiếp cận giúp các nhà nhân loại học đến gần nhất với lý tưởng đó. Điền dã cho phép chúng ta thâm nhập vào đời sống văn hóa và tìm hiểu con người một cách toàn diện. Nếu biết duy trì sự cân bằng giữa thấu hiểu và phán xét, giữa đồng cảm và khách quan, thì những nghiên cứu dựa trên quan sát tham dự sẽ luôn đem lại những tri thức quý giá và đích thực về cuộc sống của con người.
Bạn có bao giờ tự hỏi làm thế nào các nhà nhân loại học văn hóa khám phá và hiểu được những cộng đồng xa lạ? Liệu họ có thực sự khách quan khi nghiên cứu một nền văn hóa mới?
Hãy cùng chúng tôi khám phá những câu hỏi này qua bộ phim nhân loại học đầy hấp dẫn “Một năm điền dã”. Bộ phim theo chân nhà nhân loại học trẻ trong hành trình một năm nghiên cứu tại một làng chài ở Canada.
Bạn sẽ được chứng kiến quá trình nhà nhân loại học từ một người ngoài cuộc bị nghi ngờ là gián điệp, trở thành một thành viên được tin tưởng trong cộng đồng ngư dân. Những khó khăn, thử thách và khám phá thú vị trong công việc điền dã. Sự chuyển đổi cá nhân sâu sắc của nhà nghiên cứu khi hòa mình vào cuộc sống địa phương.
Đặc biệt, bộ phim sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về:
- Phương pháp quan sát tham dự - công cụ cốt lõi của nhân học văn hóa
- Giá trị của tri thức bản địa và nghiên cứu dài hạn
- Tác động của sự thay đổi bối cảnh đối với cộng đồng ngư dân
Đây là cơ hội hiếm có để bạn được trải nghiệm “từ trong ra ngoài” công việc của một nhà nhân laoị học thực địa. Hãy đăng ký ngay hôm nay để đảm bảo có một chỗ trong buổi chiếu phim đặc biệt này! Sau buổi chiếu phim, chúng tôi sẽ tổ chức phần thảo luận với sự tham gia của những người có kinh nghiệm điền dã. Đây là cơ hội để quý vị đặt câu hỏi và trao đổi sâu hơn về phương pháp nghiên cứu nhân loại học ứng dụng vào các mảng như nghệ thuật, báo chí, xã hội học, kinh tế học hay dự án cộng đồng.
Thời gian: 19:30-21:30 vào ngày 27, 28, 29 /09
Địa điểm: Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh
Đăng ký inbox cú pháp: XEM PHIM NHÂN LOẠI HỌC SÀI GÒN