Nhiều bạn trẻ đứng trước ngưỡng cửa 17 tuổi, cái tuổi này thường được gọi là tuổi ngọc tuổi ngà. Các bạn thường không biết phải lựa chọn ngành nghề gì?
Thật sự, theo triết gia Judith Schlanger việc lựa chọn nghề nghiệp của lứa tuổi thiếu niên là một phát minh của phương Tây từ cuối thế kỷ 18 và trùng hợp với sự ra đời của các giá trị dân chủ và chủ nghĩa cá nhân. Việc lựa chọn một nghề nghiệp trở thành một vấn đề mang tính sống còn đối với những người trẻ đang tìm kiếm một tương lai, những người đang bắt đầu giải phóng bản thân khỏi những nghĩa vụ của cấp bậc hoặc những ràng buộc của môi trường.
Trong khi đó, ở xã hội truyền thống Việt Nam ngày xưa, nghề nghiệp thường được quyết định bằng việc nối gót nghề truyền nghề của gia đình họ tộc. Gần như không có khái niệm gì về việc lựa chọn nghề nghiệp theo cách hiểu hiện đại bây giờ.
Sau rất nhiều năm chúng tôi làm việc và gặp gỡ các bạn học sinh. Đồng thời, chúng tôi cũng nói chuyện rất nhiều với người trẻ. Một số bạn trẻ vẫn không biết mình muốn làm gì? Thích làm gì? Đến tận khi ra trường Đại học.
Chúng ta có thể tìm đến những giải pháp như là làm trắc nghiệm từ thang đo John Lewis Holland để tìm kiếm nghề nghiệp thật sự của chúng ta. Nhưng chúng tôi nghĩ rằng chúng ta vẫn có thể xem nghề nghiệp như là một cuộc phiêu lưu, một chuyến hải trình trên đường khám phá thông qua học như những đứa trẻ của các bộ tộc săn bắt hái lượm. Nghĩa là trải nghiệm mọi thứ để chúng ta biết chúng ta thật sự muốn làm công việc gì.
Ở một xã hội hiện nay khi ngành nghề dịch vụ trở thành tâm điểm và là đích đến nhiều người trẻ. Bao nhiêu người nghĩ sẽ về làm nông? Khi mà những khó khăn biến đổi khí hậu lại càng thách thức đời sống người nông dân hơn. Nhưng chúng ta lại quên rằng ngành nghề dịch vụ lại không tạo ra lúa gạo cho ta ăn được.
Gần đây, có một người bạn hỏi chúng tôi rằng “Tao có phù hợp với việc làm vườn không?“. Chúng tôi trả lời “Mày bỏ thời gian ra đi, làm thực tế đi, có xem minh phù hợp không?“.
Bản thân chúng tôi nghĩ trong bối cảnh kinh tế năng động hiện nay, khó mà nói chúng ta thật sự sẽ gắn bó ngành nghề gì cả đời. Việc cố gắng trở thành một chuyên gia trong lĩnh vực nào đó có thể là quá khó khăn với nhiều người. Nhưng trở thành một người linh hoạt trong đời sống lao động thì thật là một trải nghiệm thú vị. Có thể học phong thái trải nghiệm từ người nông dân Việt Nam chính là phương cách họ thích ứng với sự thay đổi của khí hậu, môi trường và hoàn cảnh liên tục và luôn phát minh, sáng tạo ra những phương thức mới trong tầm tay của họ. Cuối cùng, chúng tôi nghĩ rằng đừng lo sợ bạn không biết bạn thích ngành nghề gì hay làm gì, mà hãy lo sợ khi bạn không dám làm và trải nghiệm mọi thứ đang trong tầm tay bạn.