Dạo gần đây, chúng tôi nghe quá nhiều câu chuyện về việc phụ huynh không muốn con học các ngành khoa học xã hội nhân văn. Có trường hợp, bạn sinh viên đăng ký học, bị áp lực bố mẹ phải chuyển ngành.
Điều này không quá gì ngạc nhiên. Trừ khi bố mẹ bạn quá giàu (giàu về vật chất và giàu về vốn văn hoá), bố mẹ bạn không quan tâm việc bạn học gì. Và như tầng lớp tư sản lâu đời ở bên kia đại dương, những ngành liên quan tư tưởng là thứ tô điểm cho mớ châu báu vật chất của gia đình để làm tăng vị thế của họ trong giới quý tộc.
Qua nhiều bài viết, chúng tôi luôn nhấn mạnh rằng với bối cảnh Việt Nam hiện tại, việc một bạn trẻ 18 tuổi quyết định vào đại học, nhất là học ngành khoa học xã hội, là điều CỰC KỲ CẦN PHẢI CÂN NHẮC.
Hãy quan sát một lớp học thuộc khoa khoa học xã hội của một trường đại học ở Hà Nội. Tới 2/3 sinh viên đến từ các thành phố lớn, thậm chí ngay tại Hà Nội. Quan sát của chúng tôi cho thấy thì cách nuôi dạy con cái của cha mẹ ở thành phố lớn Việt Nam không quá khác biệt. Phần lớn các bạn này, trong suốt 12 năm học phổ thông, được cha mẹ nuôi dạy với vòng lặp là đi học, chơi và sinh hoạt trong phạm vi 10km quanh nhà. Đến nỗi nhiều trường đại học phải đưa môn “kỹ năng sống” vào giảng dạy, thậm chí bắt buộc sinh viên học để được tốt nghiệp. Rõ ràng họ đang mặc định rằng sinh viên bây giờ thiếu hụt nghiêm trọng kỹ năng sống. Nhưng thực tế kỹ năng sống phải được tôi luyện qua môi trường lao động và những tương tác xã hội phức tạp, đa chiều.
Xã hội đối với các bạn là câu chuyện drama trên Facebook được viral lên bởi thuật toán, chạy quảng cáo, bị thao túng bởi các thiết chế truyền thông lớn mạnh. Điều lo ngại nhất là chúng ta đều nghĩ đó là “hiện tượng xã hội đang nổi đình nổi đám” và “cần được nghiên cứu” và “quan tâm”. Kinh nghiệm xã hội còn quá ít, nhưng làm sao mà có thể hiểu được các môn học, bài đọc trừu tượng của ngành khoa học xã hội? Chính vì vậy, chúng tôi cho rằng thời điểm thích hợp để học những ngành này là khoảng 23-24 tuổi. Lúc này bạn đã trải qua vài năm đi làm, va vấp đủ đường, tích lũy được những trải nghiệm và câu chuyện của riêng mình. Bạn đã tự lập, không còn phụ thuộc cha mẹ, đủ chín chắn và sáng suốt để tự đưa ra lựa chọn cho tương lai. Và hãy thẳng thắn nhìn nhận: chọn học ngành khoa học xã hội thì đừng mơ làm đúng ngành. Không nghèo đã là may mắn lắm rồi, đừng nói chi đến chuyện giàu có.
Thống kê từ dự án Hamilton của Viện Brookings cho thấy không hề có mối liên hệ chặt chẽ giữa chuyên ngành đại học và công việc sau này. Cụ thể, chỉ có 6.5% người học nhân loại học ở Mỹ trở thành giảng viên đại học. Tỷ lệ rất thấp so với mong đợi. Tấm bằng cử nhân chỉ trang bị cho bạn những kỹ năng tổng quát, chính bản thân sinh viên mới là người phải nỗ lực tự định hướng sự nghiệp, chứ đừng ngồi chờ được phân công việc.
Trong bối cảnh hiện tại, những người dám dấn thân vào ngành khoa học xã hội để thỏa mãn khát khao tri thức là những người rất may mắn. Công việc dù thế nào đi nữa, miễn có thể nuôi dưỡng đam mê lâu dài của bạn là được. Như trường hợp người thành lập kulavietnam, dù chị ấy học ngành nhân loại học nhưng lại chọn trở thành người nông dân trên vùng đất Tây Nguyên. Trong bức ảnh chị chia sẻ, chúng tôi thấy chị đang ẵm một em bé người Banah, phía xa là những ngọn đồi đang dần xanh tươi trở lại.